АCТҲ (Адренокортикотропик гормон, кортикотропин, Адренокортикотропик гормон, АCТҲ)

Аниқланаётган модданинг қисқача тавсифи Адренокортикотроп гормон АCТҲ олдинги гипофиз бези томонидан ишлаб чиқариладиган пептид гормони (39 та аминокислотадан иборат). АCТҲ секрецияси гипоталамуснинг кортикотропин-релизинг гормонининг стимулятор назорати остида. АCТҲ, ўз навбатида, адренал кортекс томонидан кортизол ишлаб чиқаришни рағбатлантиради. Гипоталамо-гипофиз-адренал тизимнинг фаолиятига ички сиркадиялик ритм таъсир қилади (6-8 соатда АCТҲ концентрацияси максимал, 21-22 соатда минимал). Вақт зоналарининг кескин ўзгариши билан АCТҲ секрециясининг кунлик ритми 7-10 кун ичида нормаллашади. Гипоталамус-гипофиз-адренал тизим, марказий асаб тизими ва гуморал омиллар таъсирида стресс ҳолатида (ҳам жисмоний, ҳам ҳиссий) фаоллашади. Жиддий стрессли вазият сиркадиялик ритмнинг бузилишига олиб келади, стресс бошланганидан 25-30 минут ўтгач, қонда кортизолнинг кескин ўсиши. Цитокинларнинг чиқарилиши билан кечадиган инфекциялар ва яллиғланиш жараёнлари ҳам гипоталамус-гипофиз-адренал тизимнинг фаоллашишига олиб келади. Тизимнинг якуний маҳсулоти бўлган кортизол турли органлар ва тўқималарга таъсир қилади ва кўплаб мослашиш реакцияларини фаоллаштиради. Кортизол концентрациясининг ортиши гипоталамус кортикотропин-релизинг гормони ва АCТҲ секрециясини қайта алоқа механизмлари орқали инҳибе қилади. АCТҲ нинг қондан яримпарчаланиш даври қисқа, дақиқаларда ўлчанади. Бирламчи адренал этишмовчиликда АCТҲ даражаси кўтарилади ва кортизол даражаси камаяди; иккиламчи адренал этишмовчилик (гипофиз) билан АCТҲ даражаси пасаяди ёки норманинг пастки чегарасида кортизол концентрацияси камаяди. Қон зардобидаги адренокортикотроп гормон даражаси қандай мақсадда аниқланади? АCТҲ буйрак усти гормонларининг синтези ва чиқарилишининг энг муҳим регулятори бўлганлиги сабабли, унинг қондаги даражасини аниқлаш буйрак усти безининг дисфункциясини ва улар билан боғлиқ патологияларни аниқлаш учун ишлатилади. Қонда адренокортикотропик гормон даражасига нима таъсир қилиши мумкин Шуни ҳисобга олиш керакки, АCТҲ таркибига ҳайз даврининг фазаси, ҳомиладорлик, ҳиссий ҳолат, оғриқ, тана ҳароратининг кўтарилиши, жисмоний фаоллик ва жарроҳлик аралашувлар таъсир қилади.

Адренокортикотроп гормон тестига тайёргарлик кўриш қоидалари Тадқиқот арафасида жисмоний фаолиятни (спорт машғулотлари) ва спиртли ичимликларни истеъмол қилишни истисно қилиш керак. Қон топширишдан бир соат олдин чекишдан бош тортишингиз керак. Аёлларда, агар даволовчи шифокор томонидан бошқа саналар кўрсатилмаган бўлса, таҳлил ҳайз даврининг 6-7 кунида амалга оширилади. Эндокринологнинг бошқа махсус кўрсатмалари бўлмаса, эрталаб 7.00 дан 11.00 гача бўш қоринга, 8-14 соатлик тунги рўза тутишдан сўнг (сув ичишингиз мумкин) қон олиш афзалроқдир. Кечқурун олинган қўшимча намуналар (яхшиси охирги овқатдан 4 соат ўтгач) Кушинг синдромини ташхислашда фойдали бўлиши мумкин. Тўғри таққослаш учун индикаторнинг динамикасини назорат қилиш учун намуналар куннинг бир вақтида олиниши керак.

Қандай ҳолларда адренокортикотроп гормон учун қон текшируви ўтказилади: бирламчи ва иккиламчи адренал этишмовчиликнинг дифференциал диагностикаси; Иценко-Кушинг синдромига шубҳа ва Иценко-Кушинг касаллигининг дифференциал ташхиси; гипертоник ҳолатларнинг дифференциал диагностикаси; чарчоқ ва сурункали чарчоқ синдроми юкга мос келмайди; глюкокортикоидлар билан узоқ муддатли терапия.