Bilirubin тўғридан-тўғри (конжуге, боғланган Bilirubin; bilirubin тўғридан-тўғри)

Умумий билирубиннинг тахминан 85% жигар, талоқ ва суяк илигининг ретикулоендотелиал ҳужайраларида йўқ қилинадиган қариган қизил қон таначалари томонидан чиқарилган гемоглобиннинг гем қисмидан келиб чиқади. Қолган 15% суяк илигида вайрон бўлган еритроцитлар прекурсорларидан (самарасиз еритропоез натижасида) ва миёглобин, ситохромлар ва пероксидазалар каби гем ўз ичига олган бошқа оқсилларнинг катаболизми туфайли ҳосил бўлади. Оксидланиб, гем яшил pigment биливердинга, сўнгра сариқ-билирубинга айланади. Олинган bilirubin сувли муҳитда ёмон ерийди ва қонда асосан albumin билан боғланган ҳолда, жигаргача ташилади, у ерда гепатоцитларга ўтказилади ва кейинги ўзгаришларга учрайди. Жигар ҳужайраларида bilirubin глюкурон кислотаси билан бирикиб bilirubin глюкуронид (тўғридан-тўғри ёки конжуге bilirubin) ҳосил қилади. Конжуге bilirubin тадқиқотда диазореактив билан бевосита реакция беради, бу ерда конжуге қилинмаган – "билвосита" билирубиндан фарқли ўлароқ, "тўғридан-тўғри" bilirubin номи келиб чиқади. Ушбу шаклда у сувда ерийди, бу еса сафро билан чиқарилишини мумкин қилади. Тўғридан-тўғри билирубиннинг кўп қисми сафро билан ингичка ичакка киради ва у ерда бактериал ферментлар таъсирида уробилиногенга айланади. Уробилиногеннинг маълум миқдори қонга сингиб, буйракларга етказилади, у ерда уробилинга (сийдикга сариқ ранг берадиган модда) айланади ва танадан чиқарилади. Ичакда қолган уробилиноген анаероб ичак микробиал флораси таъсирида стеркобилинга айланади ва нажас билан чиқарилади. Кичик миқдордаги конжуге bilirubin жигар ҳужайраларидан қонга киради. Қандай шароитларда тўғридан-тўғри bilirubin даражаси ошиши мумкин Тўғридан-тўғри (конжуге) bilirubin даражасининг ошиши жигар дисфункциясининг жуда ўзига хос кўрсаткичидир. Қонда тўғридан-тўғри bilirubin концентрациясининг чегара қийматидан ошиши сариқликнинг ривожланиши билан бирга келади (тери ва шиллиқ пардаларнинг иктериклиги), чунки гипербилирубинемия билан тўғридан-тўғри bilirubin еластик тўқималарда, кўз олмасининг склерасида, шиллиқ қаватида тўпланади.мембраналар ва тери. Қонда тўғридан-тўғри bilirubin даражасининг ошиши ҳам обструктив, ҳам гепатоцеллуляр сариқликда содир бўлади. Ўт йўлларининг обструкцияси (тош, ўсма, яллиғланиш туфайли) сафро чиқиши бузилишига ва обструктив (механик, субҳепатик) сариқликнинг ривожланишига олиб келади. Жигар капиллярларида сафро тўпланиши тўғридан-тўғри билирубиннинг қон капиллярларига кириб боришига ёрдам беради, шу туфайли қондаги конжуге bilirubin даражаси ошади. Жигар ичидаги (гепатоцеллулар) сариқликда гепатоцитларнинг конжуге билирубинни градиентга қарши сафро ичига ташиш қобилиятининг бузилиши туфайли қондаги бевосита bilirubin даражаси ошади. Гепатоцеллуляр сариқлик токсик фазадаги ўткир вирусли гепатит, оғир бронхопневмония, грипп, токсикоз ва жигар паренхимаси шикастланган бошқа юқумли касалликларга хосдир. Гипербилирубинемия одатда сийдикдаги тўғридан-тўғри bilirubin таркибининг кўпайиши ва нажасда сафро пигментларининг йўқолиши билан бирга келади. Конжуге bilirubin концентрациясининг ошиши bilirubin метаболизмининг ирсий касалликлари (Дабин-Jonson синдроми, Rotor синдроми) билан боғлиқ бўлиши мумкин. Қон зардобидаги тўғридан-тўғри bilirubin даражаси қандай мақсадда аниқланади Қон зардобида конжуге (тўғридан-тўғри) bilirubin концентрациясини аниқлаш сариқлик (bilirubin даражасининг ошиши) билан кечадиган касалликларнинг дифференциал диагностикасида қўлланилади. Тўғридан-тўғри bilirubin учун қон текшируви натижасига нима таъсир қилиши мумкин Bilirubin даражаси меъёрдан юқори бўлса, дори-дармонлар, баъзи озиқ-овқатларни қабул қилиш ёки кучли жисмоний зўриқиш натижаси бўлиши мумкин.

Тўғридан-тўғри bilirubin учун қон тестига тайёргарлик кўриш қоидалари Қон йиғиш ерталаб оч қоринга, тунги рўза тутишнинг 8-14 соатидан кейин (сиз сув ичишингиз мумкин) амалга оширилади, тушдан кейин енгил овқатдан кейин 4 соат ўтгач жоиздир. Тадқиқот арафасида психоемоционал ва жисмоний фаолликни (sport машғулотлари), спиртли ичимликларни истеъмол қилишни истисно қилиш керак.

Қайси ҳолларда тўғридан-тўғри bilirubin учун қон текшируви ўтказилади: жигар касалликлари; холестаз; турли етиологияли сариқликнинг дифференциал диагностикаси.

Тадқиқот натижаларининг талқини даволовчи шифокор учун маълумотларни ўз ичига олади ва ташхис емас. Ушбу бўлимдаги маълумотлар ўз-ўзини ташхислаш ва ўз-ўзини даволаш учун ишлатилиши мумкин емас. Тўғри ташхисни шифокор ушбу текширув натижалари ва бошқа манбалардан керакли маълумотлардан фойдаланган ҳолда қўяди: анамнез, бошқа текширувлар натижалари ва бошқалар. Ўлчов бирликлари: ммол/л. Муқобил бирликлар: мг/дл. Айлантириш омиллар: мг/дл х 17.1 => ммол/л. Малумот қийматлари Ммол/л нинг ёш Жинси бўйича мос ёзувлар қийматлари 14 кунгача иккаласи ҳам 5.7-12.1 14 кун – 1 йил иккаласи ҳам < 5.2 1 йил - 9 йил иккаласи ҳам < 3.4 9 йил -13 йил иккаласи ҳам < 5.0 13 йил - 19 йил еркак 1.9-7.1 аёл 1.7-6.7 19 йил ичида иккаласи ҳам < 8.6 Қон зардобида тўғридан-тўғри bilirubin бўйича тадқиқот натижаларини талқин қилиш Қийматларни ошириш Жигарда bilirubin чиқарилишининг бузилиши Ўткир вирусли гепатит. Юқумли етиологиянинг жигар лезёнлари (ситомегаловирус, юқумли мононуклёз, амёбиаз, описторхиоз, актиномикоз, иккиламчи ва учинчи Сифилиз сабаб бўлган гепатит). Ўткир токсик гепатит, гепатотоксик дориларни қабул қилиш. Ўт йўлларининг патологияси (холангит, холецистит). Ҳомиладор аёлларнинг сариқлиги. Онкопатология (бирламчи гепатокарсинома, метастатик жигар лезёнлари). Функционал гипербилирубинемия (Дабин-Jonson синдроми, Rotor синдроми). Идиопатик neonatal гепатит. Сафро обструкцияси Механик сариқлик (холелитиёз, ошқозон ости бези бошининг ўсмалари, гелминтик инвазия). Билиар сироз (бирламчи ёки иккиламчи). Склерозан холангит. Ўт йўллари атрезияси.