C-пептид

Аналит C-пептиднинг қисқача тавсифи C-пептид инсулин биосинтезининг қўшимча маҳсулоти бўлиб, инсулин прекурсор молекуласи проинсулиннинг протеолитик парчаланиши пайтида ҳосил бўлади. Альфа ва бета занжирлари орасидаги проинсулин молекуласида 31 та аминокислота қолдиғидан иборат бўлак - бирлаштирувчи пептид ёки C-пептид мавжуд. Қонда глюкоза миқдори ортганда проинсулин ферментатив равишда инсулин ва C-пептидга парчаланади, улар қонга эквимоляр миқдорда чиқарилади. Шундай қилиб, C-пептид концентрациясини аниқлаш инсулин секрецияси даражасини баҳолашга имкон беради (172-сонли тестга қаранг). Инсулин ва қон C-пептиднинг моляр концентрацияси бир-бири билан чамбарчас боғлиқ, аммо бир-бирига мос келмайди. Бу турли хил ярим умрга боғлиқ (инсулин учун тахминан тўрт дақиқа, C-пептид учун 20-30 минут), шунингдек, C-пептид, инсулиндан фарқли ўлароқ, жигар томонидан сезиларли даражада вайрон бўлмайди. Буйракларда деградацияга учрайди ва қисман сийдик билан чиқарилади. Иммуноассайда C-пептид инсулин билан ўзаро таъсир қилмайди, шунинг учун C-пептидни ўлчаш экзоген инсулин қабул қилганда ва инсулинга айланиб юрувчи антикорлар мавжудлигида ҳам инсулин секрециясини баҳолашга имкон беради (200-сонли тестга қаранг). Жигар ва буйраклар патологияси билан қондаги C-пептид ва инсулин концентрациясининг нисбати ўзгариши мумкин. C-пептид даражаси инсулин концентрациясидан анча барқарор. C-пептидни аниқлаш инсулинни аниқлашга нисбатан бир қатор афзалликларга эга (172-сонли тестга қаранг), чунки у инсулиндан фарқли ўлароқ, умумий қон оқимига киришдан олдин портал венага секрецияси билан жигар рецепторлари билан боғланмайди (тахминан портал ва умумий қон оқимида бир хил концентрация) ва Б ҳужайраларининг фаолиятини аниқроқ акс эттиради. Қон зардобидаги C-пептид даражасини аниқлашдан мақсад нима? C-пептид - углевод алмашинувининг биологик фаол белгиси, эндоген инсулин секрециясининг кўрсаткичи. Синов қандли диабетни ташхислаш ва терапияни кузатиш учун ишлатилади, чунки C-пептидни ўлчаш экзоген инсулинни қабул қилишда ва инсулинга отоантикорлар мавжуд бўлганда ҳам инсулин секрециясини баҳолашга имкон беради. Қандай шароитларда C-пептид даражаси ўзгаради? C-пептид даражаси инсулин даражасидаги ўзгаришлар билан параллел равишда ўзгариб туради. C-пептид ва инсулин концентрациясининг ошиши инсулинома, буйрак этишмовчилиги, инсулин қаршилигининг кучайиши ва инсулинга қарама-қарши таъсир кўрсатадиган гормонлар секрецияси ошиши билан боғлиқ эндокрин касалликларда кузатилади. Инсулин секрециясининг пасайиши билан параллел равишда C-пептид даражасининг пасайиши 1-тоифа диабетес меллитус ёки узоқ муддатли 2-тоифа диабетес меллитусда кузатилиши мумкин. Инсулин ва C-пептид даражасининг концентрациясидаги кўп йўналишли ўзгаришлар экзоген инсулинни юбориш фонида ёки ушбу гормонга антикорлар мавжудлигида қайд этилади. C-пептид учун қон тести натижасига нима таъсир қилиши мумкин? Гипогликемик дориларни, эстрогенларни, прогестеронни, глюкокортикоидларни, хлорокинни, даназолни, этинил-эстрадиолни ўз ичига олган препаратларни қабул қилиш, оғиз контрацептивларини қабул қилиш тадқиқот натижаларига таъсир қилиши мумкин.

C-пептид синовига тайёргарлик кўриш қоидалари Эрталаб оч қоринга, 8-14 соатлик тунги рўза тутгандан сўнг (сиз сув ичишингиз мумкин), агар эндокринолог томонидан бошқача кўрсатма бўлмаса, қон намуналарини олиш афзалдир. Тадқиқот арафасида тадқиқотдан бир соат олдин психо-эмоционал ва жисмоний стресснинг кучайиши (спорт машғулотлари), спиртли ичимликларни истеъмол қилиш ва чекишни истисно қилиш керак.

Қандай ҳолларда C-пептид учун қон текшируви ўтказилади: гипогликемик ҳолатларнинг дифференциал диагностикаси (инсулин диагностикаси); инсулинни юбориш туфайли сунъий гипогликемияга шубҳа; беморда инсулинга антикорлар мавжудлигида ёки экзоген инсулинни юбориш фонида ошқозон ости бези бета ҳужайралари функциясини ва инсулин секрециясини баҳолаш (янги ташхис қўйилган 1-тоифа диабет билан оғриган беморларни текшириш); глюкотоксикликни бартараф этишда семиз ўсмирларда диабет турини аниқлаш; ошқозон ости бези бета ҳужайралари трансплантациясидан кейин инсулин ишлаб чиқаришни назорат қилиш; 2-тоифа диабет билан оғриган беморларда инсулин инъекцияларининг зарурати ва вақтини аниқлаш учун мониторинг, қолдиқ бета ҳужайралари фаолиятини баҳолаш; агар керак бўлса, инсулин ажралиши ўзгариши мумкин бўлса, жигар касаллиги мавжудлигида инсулин даражасини талқин қилинг.

Тадқиқот натижаларини талқин қилиш даволовчи шифокор учун маълумотни ўз ичига олади ва ташхис эмас. Ушбу бўлимдаги маълумотлар ўз-ўзини ташхислаш ёки ўз-ўзини даволаш учун ишлатилмаслиги керак. Шифокор ушбу текширув натижалари ва бошқа манбалардан олинган керакли маълумотлардан фойдаланган ҳолда аниқ ташхис қўяди: касаллик тарихи, бошқа текширувлар натижалари ва бошқалар. Ўлчов бирликлари: пмол/л. Муқобил бирликлар: нг/мл. Конверсия омиллари: нг/мл х 333,33 => пмол/л. Малумот қийматлари: 298-2350 пмол/л. C-пептид учун қон тести натижаларини талқин қилиш Кўтарилган қийматлар Инсулинома. Гипогликемик дориларни қабул қилиш. 2-тоифа қандли диабет (Т2ДМ). Буйрак этишмовчилиги. Соматотропинома. Поликистик тухумдон синдроми. Эстрогенлар, прогестерон, глюкоза ўз ичига олган дори-дармонларни қабул қилиш кортикоидлар, хлорокин, даназол, этинил-эстрадиол, оғиз орқали контрацептивлар. Қийматларни пасайтириш 1-тоифа қандли диабет (Т1ДМ). Инсулин терапияси (экзоген инсулинни юборишга жавобан ошқозон ости безининг нормал реакцияси).