C-реактив оқсил (CРП)

C-реактив оқсил (CРП) асосан жигарда синтез қилинган пентамерик оқсилдир. У ёғингарчиликни пневмококк C-полисаккарид (инфекциядан ерта ҳимоя қилишнинг муҳим елементи) билан реаксияга киришиш қобилияти туфайли ўз номини олди. CРП туғма иммунитет реакцияларини, шу жумладан фагоцитозни рағбатлантиради, Т - ва Б-лимфоцитларнинг ўзаро таъсирида иштирок етади, классик турга мувофиқ комплемент тизимини фаоллаштиради. Яллиғланиш жараёнлари (инфекциялар, шикастланишлар, тўқима некрози, яллиғланиш касалликлари) ривожланиши билан CРП даражаси сезиларли даражада ошади ва шунинг учун у яллиғланишнинг ўткир босқичидаги оқсилларга тегишли бўлиб, улар орасида биринчи бўлиб тасвирланган. C-реактив оқсил турли сурункали яллиғланиш жараёнлари билан ҳам боғлиқ. Яллиғланиш билан лейкоцитлар ситокинларни ишлаб чиқаришни бошлайдилар, уларнинг таъсири C-реактив оқсил синтезини кучайтиради, бу унинг қондаги даражасининг ошишига олиб келади. CРП калцийга боғлиқ бўлган турли лигандларга-хусусан, фосфохолин қолдиқларига, шунингдек, ички ва ташқи келиб чиқадиган бошқа кўплаб лигандларга боғланиш қобилияти билан тавсифланади. Буларга бир қатор фосфолипидлар ва тегишли бирикмалар, шикастланган ҳужайра мембраналарининг таркибий қисмлари, модификацияланган ва маҳаллий липопротеинлар, нуклеопротеин зарралари, апоптотик ҳужайралар, шунингдек полисаккаридлар ва ҳужайра деворлари ва микроорганизмлар мембраналарининг бошқа таркибий қисмлари – бактериялар, замбуруғлар, паразитлар киради. Шикастланган тўқималар ёки микроорганизмларнинг таркибий қисмлари билан CРП комплексларининг шаклланиши классик комплемент каскадини фаоллаштиради, опсонизация, фагоцитоз ва патогенларнинг лизисини бошлайди ва шикастланган ҳужайраларни олиб ташлайди. Қандай шароитларда C-реактив оқсил даражаси ошиши мумкин C-реактив оқсил ўткир фазанинг Марказий оқсилидир. Унинг даражаси касалликнинг босқичи ва оғирлиги билан боғлиқ бўлиб, яллиғланиш жараёнларининг оғирлигини баҳолаш, уларнинг динамикасини кузатиш, бактериал ва вирусли инфекцияларни дифференциал ташхислаш, етарли даволанишни танлаш ва унинг самарадорлигини кузатиш учун лаборатория белгиси сифатида ишлатилади. Сарумдаги C-реактив оқсил концентрацияси тез (дастлабки 6-8 соат ичида) ва тўқималарнинг шикастланиши, яллиғланиши, инфекцияси ёки малигн жараённинг ривожланиши билан боғлиқ касалликларда сезиларли даражада (20-100 marta) ошади. Муваффақиятли тикланиш билан унинг даражаси тез пасаяди. Бактериал инфекциялар C-реактив оқсилнинг сарум даражасининг 15 мартадан кўпроқ ошиши билан бирга келади. Оғир умумий инфекциялар, куйишлар ва сепсисда C-реактив оқсил даражаси жуда юқори қийматга етиши мумкин, бу меъёрдан 60 баравар ёки ундан кўп. CРП таркибининг сезиларли ўсиши тўқималарнинг шикастланиши билан кечадиган касалликларда, масалан, миокард инфаркти ва ўткир панкреатитда кузатилади. Жарроҳлик аралашувлардан сўнг операциядан кейинги ерта даврда сарумдаги C-реактив оқсил даражаси ошади, аммо юқумли асоратлар бўлмаса тез камаяди. Роматоид артрит ва Крон касаллигининг боришини баҳолаш учун яллиғланиш жараёнларининг кўрсаткичи сифатида C-реактив оқсил даражасининг ошиши қўлланилади.

C-реактив оқсил даражаси учун қон тестига тайёргарлик кўриш қоидалари Қон йиғиш ерталаб оч қоринга, тунги рўза тутишнинг 8-14 соатидан кейин (сиз сув ичишингиз мумкин) амалга оширилади, тушдан кейин енгил овқатдан кейин 4 соат ўтгач жоиздир.

Қайси ҳолларда C-реактив оқсил учун қон текшируви ўтказилади: ўткир юқумли касалликлар; тизимли яллиғланиш жараёнларини аниқлаш; антибактериал терапия самарадорлигини кузатиш (пневмония, sepsis, neonatal sepsis, менингит ва бошқалар.); операциядан кейинги асоратларни кузатиш; атеросклероз, қандли диабет, шунингдек сурункали гемодиализ билан оғриган беморларда юрак-қон томир асоратлари хавфини аниқлаш; сурункали яллиғланиш касалликлари (ревматоид артрит, СЛЕ, васкулит, ичакнинг яллиғланиш касалликлари) билан оғриган беморларни кузатиш ва яллиғланишга қарши терапия самарадорлигини баҳолаш.

Тадқиқот натижаларининг талқини даволовчи шифокор учун маълумотларни ўз ичига олади ва ташхис емас. Ушбу бўлимдаги маълумотлар ўз-ўзини ташхислаш ва ўз-ўзини даволаш учун ишлатилиши мумкин емас. Тўғри ташхисни шифокор ушбу текширув натижалари ва бошқа манбалардан керакли маълумотлардан фойдаланган ҳолда қўяди: анамнез, бошқа текширувлар натижалари ва бошқалар. Ўлчов бирликлари: мг / л . Малумот қийматлари: < 5 мг/л. C-реактив оқсилларни ўрганиш натижаларини талқин қилиш Кўтарилган қийматлар яллиғланиш, тўқима некрози, шикастланиш. Бактериал инфекциялар (сезиларли ўсиш), вирусли инфекциялар (ҳар доим ҳам емас). Операциядан кейинги асоратлар. Тизимли ревматик касалликлар. Грефтни рад етиш реакцияси. Малигн ўсмалар.