Lipoprotein (А) (Lipoprotein (А), Лп (а))

Lipoprotein(А) (ЛП (а)) атероген липопротеинлар тоифасига киради. Унинг концентрациясининг ошиши коронар артерия патологияси, миокард инфаркти ва insult хавфининг ошиши билан боғлиқ. Қондаги ЛП(а) даражаси асосан генетик омиллар билан белгиланади, шунинг учун у юрак-қон томир касалликларининг ерта ривожланиши учун муҳим хавф омили ҳисобланади. ЛП (А) зарралари паст зичликдаги липопротеинларга (ЛДЛ) ўхшаш lipid таркибига ега ва ЛДЛ каби ҳар бир заррачада битта Апов оқсил молекуласини ўз ичига олади (қаранг Апов синовлари 220 ва Апоа1 синовлари 219). Аммо лп(а) нинг оқсил қисмида фақат шу липопротеинларга хос бўлган апо(а) махсус оқсил мавжуд бўлиб, бу тузилишида плазминогенга катта ўхшашликни кўрсатади. Атеросклероз патогенезида ЛП(а) нинг роли мутлақо ноаниқ. Тахминларга кўра, уни апо(а) ва плазминогеннинг таркибий ўхшашлиги (fibrin билан боғланиш, плазминогеннинг фибринолитик фаоллигини рақобатбардош инҳибацияси) билан аниқлаш мумкин. Лп (а) синтези жигарда амалга оширилади. Қондаги lipoprotein (а) даражаси қандай мақсадда аниқланади Кардиориск омилларини баҳолашга қаратилган тестлар тўпламида lipoprotein (а) ни ўрганиш юрак-қон томир касалликларига мойил бўлган шахсларни текширишда фойдаланиш тавсия етилади. ЛП(а) концентрациясининг ортиши юрак-қон томир касалликлари ва калсификация туфайли aorta қопқоғи стенози ривожланиши учун муҳим генетик хавф омилидир ва ЛДЛ холестерин даражасига боғлиқ емас. Баъзи беморларда лп(а) нинг юқори консентрацияси липидларни камайтирадиган терапия пайтида ЛДЛ ёки ҲДЛ бўлмаган холестеринга қараганда АПА даражасининг камроқ пасайишига сабаб бўлади. ЛП (а) бир хил беморда қайта-қайта аниқланмаслиги керак, чунки унинг концентрацияси ҳаёт давомида сезиларли даражада ўзгармайди. Оғирлиги бўйича лп(а) зарраси тахминан 30-45% холестериндан иборат. Лп(а) нинг юқори ва жуда юқори консентрацияси бўлган беморларда умумий холестерин, ҲДЛ бўлмаган ва ЛДЛ концентрациясининг сезиларли даражада ошиши кузатилади. Агар лп(а) концентрацияси 1 г/л бўлса, унда ЛДЛ холестерин 0,8-1,2 ммол/Л томонидан ортиқча баҳоланади. ЛП (а) - ЛДЛ холестеролининг созланган ҳисобланишини Даҳлен Фридвалд формуласининг тавсия етилган модификацияси ёрдамида тахмин қилиш мумкин, бу лп(а) молекуляр оғирлигининг 30% холестериндан иборат деб тахмин қилади: ЛДЛ холестерин = умумий холестерин ҲДЛ холестерин – (триглицеридлар/2.2) – (0.3 х ЛП(а)/38.7). ЛДЛ холестеролини лп(а) тузатиш билан ҳисоблаш лп(а) даражаси юқори бўлган беморларда ёки statin терапияси самарасиз бўлган беморларда камида бир marta қўлланилиши тавсия етилади. ЛП(а) ва ЛДЛ ўртасидаги асосий фарқлардан бири шундаки, ЛДЛ даражаси статинлар томонидан самарали равишда камаяди, ЛП(а) еса одатда липидларни камайтирадиган терапияга чидамли. Бу статинни даволашга етишмовчилик ёки паст жавоб бериш ҳолатларини тушунтириши мумкин. Шу билан бирга, ЛП(а) концентрацияси ПCСК9 ингибиторлари томонидан ўртача 30% га сезиларли даражада камаяди.

Липопротеинни (а)аниқлаш учун қон тестига тайёргарлик кўриш қоидалари Қатъий равишда оч қоринга, тунги рўза тутишдан кейин 8 дан 14 соатгача. Тадқиқот арафасида психоемоционал ва жисмоний фаолликни (sport машғулотлари), спиртли ичимликларни истеъмол қилишни истисно қилиш керак.

Қайси ҳолларда lipoprotein (а)учун қон текшируви Лп (а) умумий популяцияда хавфни текшириш учун тавсия етилмайди. Юрак-қон томир касалликлари хавфи юқори бўлган беморлар ёки оилада ерта атеротромбоз билан оғриган беморлар. Юрак-қон томир касалликлари ва aorta стенози хавфи юқори бўлган беморларни ерта аниқлаш. Оилада юрак-қон томир касалликларига мойил бўлган ва/ёки юқори ЛП(а) бўлган шахсларни текшириш. Гиперхолестеринемиясиз ерта (аёллар – 65 ёшгача, еркаклар – 55 ёшгача) юрак томирлари касаллигининг белгилари. Оилавий гиперколестеролемия. Ҳисоб шкаласи бўйича 5% 10 йиллик ҳалокатли юрак-қон томир касалликлари хавфи (коронар хавфни тизимли баҳолаш).

Тадқиқот натижаларининг талқини даволовчи шифокор учун маълумотларни ўз ичига олади ва ташхис емас. Ушбу бўлимдаги маълумотлар ўз-ўзини ташхислаш ва ўз-ўзини даволаш учун ишлатилиши мумкин емас. Тўғри ташхисни шифокор ушбу текширув натижалари ва бошқа манбалардан керакли маълумотлардан фойдаланган ҳолда қўяди: анамнез, бошқа текширувлар натижалари ва бошқалар. Lipoprotein (а)учун қон зардобини текшириш натижаларини талқин қилиш таркиб ўлчов бирликлари: г/л. Муқобил бирликлар: мг/дл. Бирлик конверсияси: мг / дл х 0.01 = > г/Л. Малумот қийматлари Кардиорискни баҳолашда талқин қилиш бўйича тавсиялар: < 0,5 г/л даражаси паст хавфни кўрсатади. Қийматларни ошириш Коронар томирларнинг ерта патологияси. Мия томирлари стенози. Оғир ҳипотироидизм. Сурункали буйрак етишмовчилиги. Нефротик синдром, протеинурия. Бифосфонатлардан фойдаланиш. Чекиш. Интенсив жисмоний машқлар. Ҳомиладорлик. Инфекциялар ва яллиғланиш.