Vitamin Б1-тиамин, плазма (vitamin Б1, тиамин, плазма)

Vitamin Б1 ёки тиамин сувда ерийдиган vitamin бўлиб, кўпчилик ўсимлик ва ҳайвон тўқималарида оз миқдорда мавжуд бўлиб, мушаклар, юрак ва асаб тизимининг normal ишлаши учун зарурдир. Озиқ-овқат манбалари орасида тўлиқ доналар, ёғсиз чўчқа гўшти, Сакатат (жигар, юрак, буйраклар) бу витаминга енг бой ҳисобланади. Озиқ-овқат маҳсулотларининг бир қисми бўлган тиамин биологик фаол емас. Жигарда тиамин киназ ферменти таъсирида у тиамин монофосфат, тиамин дифосфат, тиамин трифосфатга бир қатор ўзгаришларга учрайди. Б1 витаминининг биологик фаол шакли тиамин пирофосфат (тиамин дифосфат деб ҳам аталади) пируват ва кетоглутарат комплекслари томонидан катализланган декарбоксилланиш реакциялари, транскетолаза ферменти, тарвақайлаб занжирли алфа-кетоацидли деҳидрогеназалар комплекси ва бошқалар учун коензим бўлиб хизмат қилади. Vitamin Б1 енергия алмашинуви учун зарур (митохондриял оксидловчи декарбоксилланиш, пентоза фосфат йўли ва Krebs цикли), ион градянларини, асаб импулслари механизмларини, асетилколин синтезини ва асаб тизимидаги бошқа жараёнларни сақлаш учун муҳимдир. Б1 витамини ва унинг манбаларига бўлган еҳтиёж Катталарнинг Б1 витаминига бўлган кунлик еҳтиёжи 2 дан 3 мг гача, бу парҳез овқатланишни таъминлайди. Қаттиқ жисмоний меҳнат билан Б1 витаминига бўлган еҳтиёж ортади. Тиамин асосан скелет мушакларида (умумий таъминотнинг 50% гача), юрак, жигар, буйраклар ва мияда тўпланади. Б1 витаминига бой овқатлар: буғдой ва жавдар (дон), дуккаклилар (айниқса соя), донлар. Дон таркибида vitamin микроб ва уруг ъ пўстида учрайди. Vitamin жавдар доналарида тенг тақсимланади, шунинг учун жавдар нони тиаминнинг асосий манбаи ҳисобланади. Картошка Б1 витаминининг манбаи сифатида ишлайди, аммо уни истеъмол қилишнинг тавсия етилган нормаларини ҳисобга олган ҳолда. Б1 етишмаслиги сабаби туфайли тиамин-камбағал замин гуруч, шунингдек ошқозон-ичак тракти vitamin Б1 ҳалок микроб келиб чиқиши тиаминазлерин ўз ичига олган хом балиқ, фойдаланиш асосида, масалан, бир хилдаги хун учун озиқ-овқат, унинг кам истеъмол қилиш бўлиши мумкин. Тиамин етишмовчилиги тиаминни етарли даражада истеъмол қилишни таъминлайдиган турли хил озиқ-овқатларга ега бўлган соғлом одамларда даргумон, аммо у кўпинча ривожланган мамлакатларда учрайди, бу мувозанациз овқатланиш, тозаланган углеводларни ортиқча истеъмол қилиш, спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш, анорексия, овқат ҳазм қилиш тизимининг патологияси билан боғлиқ бўлиши мумкин. Алкоголизм танадаги озуқа моддаларининг сўрилиши, ишлатилиши ва сақланиши бузилганлиги сабабли ушбу vitamin етишмаслигини келтириб чиқаради, бу Корсаков-Верник синдромининг (алкоголли енсефалопатия) ривожланишига олиб келиши мумкин. Тиамин узоқ муддатли иссиқлик билан ишлов бериш орқали, айниқса ишқорий муҳитда йўқ қилинади ва дон маҳсулотларини қайта ишлаш пайтида йўқолади (муссли, тезкор дон ва бошқалар.). Б1 витаминининг сўрилиши tamaki, алкогол, қаҳва ва карбонат ангидрид ва лимон кислотаси тузларини ўз ичига олган озиқ-овқатлардан фойдаланиш билан камаяди. Б1 витамини етишмовчилиги учун хавф гуруҳига етарли тиамин қўшимчалари бўлмаган parenteral озиқланадиган беморлар, шунингдек, узоқ муддатли буйрак диализида бўлган беморлар киради. Б1 витаминининг ҳолатини баҳолаш учун унинг бутун қон, қизил қон таначалари, плазма ёки зардобдаги таркибини ўрганиш қўлланилади. Айланма қондаги тиаминнинг кўп қисми еритроцитлар ва лейкоцитларда (90% гача) учрайди. Плазма тиамин бутун қон тиаминининг атиги 10% ни ташкил қилади, унинг даражасига яқинда vitamin истеъмол қилиш ва тананинг ҳозирги ҳолати кўпроқ таъсир қилади. Плазмадаги Б1 нинг паст консентрацияси ҳар доим ҳам унинг етишмаслигининг клиник кўринишлари билан боғлиқ емас – тиамин етишмовчилиги белгиларининг ривожланишини кўрсатадиган аниқ чегара йўқ. Тиамин етишмовчилигини ташхислашда унинг клиник кўринишини билиш (кўпинча турли хил тана тизимларига таъсир қилади) етакчи рол ўйнайди.

Қон плазмасидаги Б1 витамини даражасини ўрганишга тайёргарлик қоидалари Қон йиғиш ерталаб оч қоринга (8-12 соатлик тунги рўза тутишдан кейин) амалга оширилиши керак, сиз сув ичишингиз мумкин.

Қайси ҳолларда Б1 витамини даражасини аниқлаш учун қон текшируви ўтказилади Б1 витамини ҳолатини баҳолаш (тест етишмовчиликни аниқлаш учун етарли маълумотга ега емас).

Тадқиқот натижаларининг талқини даволовчи шифокор учун маълумотларни ўз ичига олади ва ташхис емас. Ушбу бўлимдаги маълумотлар ўз-ўзини ташхислаш ва ўз-ўзини даволаш учун ишлатилиши мумкин емас. Тўғри ташхисни шифокор ушбу текширув натижалари ва бошқа манбалардан керакли маълумотлардан фойдаланган ҳолда қўяди: анамнез, бошқа текширувлар натижалари ва бошқалар. Қон плазмасида Б1 витамини бўйича тадқиқот натижаларини талқин қилиш Ўлчов бирликлари: нг / мл . Малумот қийматлари: 1.06-3.98 нг/мл. Қийматларни ошириш Озиқ-овқатдан Б1 витаминини истеъмол қилишнинг кўпайиши, vitamin қўшимчаларидан фойдаланиш. Жигарнинг ўткир шикастланиши. Қийматларни пасайтириш Кам истеъмол қилиш, малабсорбция ёки vitamin йўқотилишининг кўпайиши. Vitamin миқдори паст бўлган мувозанациз овқатланиш ёки озиқ-овқатда унинг инактиваторлари мавжудлиги. Алкоголизм. Очлик. Узоқ муддатли parenteral овқатланиш. Sepsis, куйишлар, жароҳатлар. Ошқозон-ичак трактининг емилими бузилган патологияси. Диялиздаги беморларда. Бариатрик операциядан кейинги беморларда.